15 sierpnia – co to za święto?

15 sierpnia w Polsce łączy dwa ważne wydarzenia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny oraz Święto Wojska Polskiego. Pierwsze ma charakter religijny, drugie upamiętnia zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej z 1920 roku. To także dzień ustawowo wolny od pracy. Sprawdź, skąd wzięły się te obchody i jakie zwyczaje są z nimi związane.

Jakie święta przypadają 15 sierpnia?

Jedna data obejmuje uroczystość kościelną i święto państwowe. W Kościele katolickim obchodzone jest Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, związane z wiarą, że Maryja po zakończeniu ziemskiego życia została wzięta do nieba z duszą i ciałem. W polskiej tradycji ludowej uroczystość nosi nazwę Matki Boskiej Zielnej.

Tego samego dnia przypada Święto Wojska Polskiego, czyli święto Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Upamiętnia ono zwycięstwo nad wojskami bolszewickimi w Bitwie Warszawskiej w 1920 roku, nazywanej także Cudem nad Wisłą.

Co oznacza Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny?

Uroczystość przypomina kres ziemskiego życia Najświętszej Maryi Panny. Kościół katolicki naucza, że Maryja została przyjęta do chwały niebieskiej w całej swojej osobie, a więc nie tylko duchowo. Dogmat nie rozstrzyga, czy wcześniej umarła. Sformułowanie użyte w dokumencie mówi o zakończeniu jej ziemskiego życia.

Oficjalne ogłoszenie dogmatu nastąpiło 1 listopada 1950 roku. Papież Pius XII opublikował wtedy konstytucję apostolską Munificentissimus Deus. Sama wiara w szczególne uwielbienie Maryi jest jednak znacznie starsza – liturgiczne obchody rozwijały się już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa.

Na Wschodzie święto długo funkcjonowało jako Zaśnięcie Bogarodzicy. W prawosławiu ta nazwa pozostaje używana do dziś. Według tradycji Maryja zasnęła, zmartwychwstała, a następnie została wzięta do nieba.

Skąd pochodzi ta uroczystość?

Początki obchodów wiąże się z Palestyną i V wiekiem. W dawnych przekazach pojawiają się opowieści o grobie Maryi w Getsemani oraz o zgromadzeniach wiernych w Dolinie Jozafata. Pismo Święte nie opisuje bezpośrednio wniebowzięcia, dlatego część informacji pochodzi z tradycji pozabiblijnej i apokryfów.

Istnieją dwie główne tradycje dotyczące miejsca odejścia Maryi. Jerozolimska wskazuje Getsemani, natomiast efeska łączy ostatnie lata jej życia z Efezem, gdzie miał przebywać św. Jan Apostoł. Żadna z tych lokalizacji nie została rozstrzygnięta jako obowiązująca nauka wiary.

Dlaczego mówi się Matka Boska Zielna?

W Polsce 15 sierpnia święci się bukiety z roślin zebranych z pól, ogrodów i łąk. W wiązankach znajdują się zioła, kwiaty, zboża i warzywa, a czasem także owoce, len, makówki lub gałązki leszczyny z orzechami. Obrzęd wyraża wdzięczność za plony oraz prośbę o zdrowie i opiekę.

Dawniej bukiety miały różne nazwy regionalne, między innymi ziela, równianki, kępki i ograbki. Po poświęceniu przechowywano je w domu, często za obrazem religijnym. Wierzono, że suszone rośliny chronią mieszkańców i gospodarstwo przed chorobami, burzą oraz innymi nieszczęściami.

W polskiej tradycji Matka Boska Zielna jest patronką ziół, kwiatów, owoców, zbóż i ziemi wydającej plony.

Obyczaj łączy pobożność maryjną z dawną kulturą rolniczą. Połowa sierpnia przypadała na czas kończących się żniw, więc przyniesienie darów ziemi do kościoła miało charakter dziękczynny. W kolejnych tygodniach organizowano dożynki, które zamykały okres świętowania plonów.

Jak wyglądają bukiety na 15 sierpnia?

Nie ma jednego obowiązującego wzoru. Jedni wybierają skromną wiązankę z kwiatów i ziół, inni tworzą większą kompozycję z kłosami zbóż, warzywami oraz owocami. Dawne bukiety zawierały między innymi bylicę, miętę, macierzankę, piołun, chabry i krwawnik.

Poświęcone rośliny zwykle suszy się i zachowuje przez cały rok. Współczesny zwyczaj ma przede wszystkim znaczenie religijne i rodzinne, choć na wielu wsiach nadal pozostaje żywym elementem lokalnej tradycji.

Co upamiętnia Święto Wojska Polskiego?

Święto wojskowe odwołuje się do przełomowych walk wojny polsko-bolszewickiej. W sierpniu 1920 roku polskie oddziały zatrzymały ofensywę Armii Czerwonej pod Warszawą. Rozpoczęta w nocy z 15 sierpnia kontrofensywa znad Wieprza doprowadziła do rozbicia wojsk Frontu Zachodniego dowodzonych przez Michaiła Tuchaczewskiego.

W okresie II Rzeczypospolitej obchodzono wtedy Święto Żołnierza. Ustanowiono je rozkazem ministra spraw wojskowych, generała Stanisława Szeptyckiego, z 4 sierpnia 1923 roku. Po II wojnie światowej tradycję przerwano, a dzień wojska przypadał najpierw 9 maja, a później 12 października.

Sejm przywrócił datę 15 sierpnia ustawą z 30 lipca 1992 roku. Obecnie status święta określają przepisy ustawy o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku. W Warszawie odbywają się uroczystości przed Grobem Nieznanego Żołnierza, zmiana warty oraz ceremonie z udziałem władz państwowych.

Jak wyglądają obchody wojskowe?

W całym kraju organizowane są apele pamięci, msze w intencji poległych oraz wydarzenia z udziałem żołnierzy. W wybranych miastach można oglądać sprzęt wojskowy, pokazy musztry i występy orkiestr. Defilady na ulicach stolicy nawiązują do ceremoniału II Rzeczypospolitej.

W 2007 roku w Warszawie zaprezentowano około stu pojazdów i tysiąc żołnierzy. Nad trasą przeleciały samoloty oraz śmigłowce, a wydarzenie obserwowały tysiące osób. Takie uroczystości przypominają zarówno o zwycięstwie, jak i o ofierze poniesionej przez żołnierzy.

Czy 15 sierpnia jest dniem wolnym od pracy?

Tak. W Polsce 15 sierpnia pozostaje dniem ustawowo wolnym od pracy z powodu święta Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W niepodległej Polsce po raz pierwszy zastosowano to rozwiązanie w 1925 roku, na podstawie rozporządzenia z 15 listopada 1924 roku.

Przepisy zmieniały się po wojnie. Dzień wolny przywrócono w 1989 roku, a jego obecność na liście świąt religijnych wynika także z ustawy o stosunku Państwa do Kościoła. W 2026 roku 15 sierpnia przypada w sobotę. Z tego powodu pracodawca powinien udzielić pracownikom innego dnia wolnego w terminie od poniedziałku do piątku.

Gdzie odbywają się największe uroczystości?

Największym centrum pielgrzymowania maryjnego pozostaje Jasna Góra w Częstochowie. W sierpniu przybywają tam grupy piesze z wielu regionów kraju, a centralnym punktem obchodów jest Eucharystia przed obrazem Matki Bożej Częstochowskiej.

Duże uroczystości organizuje również Kalwaria Zebrzydowska. Odbywają się tam inscenizacje Zaśnięcia i Wniebowzięcia Maryi, procesje oraz nabożeństwa na kalwaryjskich dróżkach. W procesjach uczestniczą pielgrzymi w strojach regionalnych, orkiestry strażackie i mieszkańcy okolicznych miejscowości.

Religijne obchody 15 sierpnia mają także swoje odpowiedniki poza Polską. We Włoszech przypada wtedy Ferragosto, w Portugalii święci się łodzie rybackie, a w części Francji błogosławi się gospodarzy i zwierzęta. Wspólny pozostaje motyw wdzięczności za życie, pracę i dary ziemi.