Osy w ziemi – jak się ich pozbyć i czy są groźne?

Gniazdo os w ziemi może mieć od 10 do 60 cm głębokości i liczyć kilka tysięcy owadów. Najbezpieczniej nie kopać go ani nie kosić trawnika w pobliżu wejścia, lecz usunąć kolonię późnym wieczorem z użyciem preparatu przeznaczonego do os albo zlecić zabieg dezynsekcyjny. Sprawdź, jak rozpoznać takie gniazdo, ocenić zagrożenie i ograniczyć ryzyko użądlenia.

Nie zatykaj otworu przed unieszkodliwieniem kolonii. Osy mogą znaleźć inne wyjście, także w stronę domu.

Jak rozpoznać gniazdo os w ziemi?

Najczęściej widać niewielki otwór o średnicy kilku centymetrów, czasem otoczony usypaną ziemią. Wokół wejścia często brakuje trawy, ponieważ owady usuwają roślinność, by ułatwić sobie lot. W ciepły dzień można zauważyć stały ruch os wlatujących do tunelu i opuszczających go.

Pod powierzchnią znajduje się papierowa konstrukcja zbudowana z rozdrobnionego drewna, kory i włókien roślinnych połączonych śliną. Osa dachowa (Paravespula germanica) szczególnie chętnie zajmuje opuszczone nory myszy, nornic lub kretów. Gniazdo ziemne powstaje zwykle w suchym, nasłonecznionym miejscu, na skarpie, przy korzeniach albo na luźnej, piaszczystej glebie.

Jak głęboko sięga kolonia?

Młode gniazdo leży zwykle 10–30 cm pod ziemią. Wraz z rozwojem kolonii korytarze i komora mogą sięgać 50–60 cm, szczególnie w lekkim podłożu. Tunel rzadko biegnie pionowo. Zwykle jest skośny i kręty, dlatego ocena głębokości na podstawie samego otworu bywa myląca.

Rozbudowana kolonia może osiągnąć kilka tysięcy osobników. Wibracje kosiarki, tupanie lub próba wbicia szpadla naruszają strukturę gniazda i mogą sprowokować gwałtowną obronę.

Czy osy w ziemi są groźne?

Osy bronią wejścia do kolonii intensywnie, zwłaszcza od sierpnia do września, gdy gniazdo osiąga największą liczebność. W odległości mniejszej niż 2–3 metry od otworu nie należy wykonywać prac ogrodowych. Osa może żądlić wielokrotnie, ponieważ nie traci żądła po ataku.

Użądlenie powoduje ból, zaczerwienienie i obrzęk. U osoby uczulonej jad osy może wywołać wstrząs anafilaktyczny, duszność, uogólnioną pokrzywkę albo gwałtowny spadek ciśnienia. Przy takich objawach trzeba natychmiast zadzwonić pod numer 112. Szczególnej ostrożności wymagają dzieci, osoby starsze i domownicy uczuleni na jad owadów błonkoskrzydłych.

Owoce, słodycze, napoje gazowane i otwarte pojemniki na odpady przyciągają osowate w pobliże domu. Owady mogą też przenosić na ciele drobnoustroje, gdy żerują na odpadkach, mięsie lub fermentujących owocach.

Osa czy szerszeń?

Gniazdo ziemne najczęściej należy do osy dachowej albo osy pospolitej (Paravespula vulgaris). Szerszeń (Vespa crabro) zwykle wybiera dziuple, strychy, szopy, nieczynne kominy lub przestrzenie między ścianami. Sam wygląd otworu nie zawsze pozwala jednak pewnie oznaczyć gatunek.

Jak przygotować się do usunięcia gniazda?

Najpierw obserwuj miejsce z bezpiecznej odległości i ustal, gdzie znajduje się wejście. Nie podchodź z ciekawości, nie świeć białą latarką i nie kieruj na otwór strumienia wody. Domowników oraz zwierzęta trzeba przenieść do zamkniętych pomieszczeń.

Jeżeli kolonia leży przy drzwiach, placu zabaw, tarasie lub ścieżce, samodzielny zabieg wiąże się z dużym ryzykiem. Tak samo należy postąpić przy gnieździe pod fundamentem, w ścianie albo w miejscu, którego nie można opuścić jednym ruchem.

Odzież ochronna

Zakryj całe ciało grubą odzieżą. Potrzebne są długie spodnie wsunięte w obuwie, bluza z ciasnymi mankietami, rękawice oraz osłona twarzy i szyi. Nie używaj perfum ani pachnących kosmetyków. Przy pracy po zmroku wybierz czerwone światło, które mniej drażni owady.

Jakie metody usuwania można zastosować?

Preparat dobiera się do miejsca gniazdowania i jego wielkości. Insektycydy kontaktowe, w tym pyretroidy, stosuje się zgodnie z etykietą i tylko w sposób dopuszczony przez producenta. Środek powinien trafić w otwór wejściowy, a nie przypadkowo na warzywa, kwiaty, oczko wodne czy karmę dla zwierząt.

Wrzątek bywa niewystarczający przy rozbudowanym gnieździe. Woda może zatrzymać się w pierwszej części tunelu, podczas gdy królowa i robotnice pozostaną głębiej. Nie próbuj wykopywać kolonii ani używać odkurzacza przemysłowego bez specjalistycznego zabezpieczenia.

Po zastosowaniu środka nie zbliżaj się do otworu przez czas podany na etykiecie. Ruch os trzeba sprawdzić dopiero po 24–48 godzinach. Jeśli nadal widać owady, nie zwiększaj samodzielnie dawki. Zabieg może wymagać powtórzenia albo zastosowania innej metody.

Kiedy wezwać pomoc?

Profesjonalna dezynsekcja jest rozsądnym wyborem przy dużej kolonii, obecności osoby uczulonej, lokalizacji przy budynku oraz braku bezpiecznej drogi ucieczki. Straż pożarna interweniuje przede wszystkim wtedy, gdy owady powodują bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, na przykład w szkole, szpitalu albo miejscu publicznym. Na prywatnej posesji usunięcie gniazda zwykle należy do właściciela lub zarządcy.

Jak ograniczyć ryzyko powstania gniazda?

Jesienią i wczesną wiosną zasyp opuszczone nory gryzoni oraz szczeliny w ziemi. Regularne koszenie trawnika utrudnia wybór spokojnego, zarośniętego miejsca, choć podczas koszenia trzeba omijać każdy podejrzany otwór. Wiosną obserwuj pojedyncze królowe, zanim kolonia zacznie szybko rosnąć.

Zamykaj kosze na odpady i przechowuj słodkie produkty w szczelnych pojemnikach. Owoce spadłe z drzew zbieraj na bieżąco, a karmę dla zwierząt podawaj w domu. Pomocne są także moskitiery oraz siatki o oczkach mniejszych niż 3 mm montowane w oknach i otworach wentylacyjnych.

Mięta, lawenda, piołun, eukaliptus, cytryna i goździki mogą ograniczyć zainteresowanie tarasem lub balkonem. Ich zapach nie likwiduje istniejącej kolonii, dlatego nie należy traktować roślin jako zamiennika usunięcia gniazda.

Stare gniazdo os zwykle nie jest wykorzystywane w następnym sezonie. Nowa królowa szuka jednak innej nory, szczeliny albo osłoniętej przestrzeni.